De Barmhartige Samaritaan

Het verhaal van de barmhartige Samaritaan. Lucas 10, 25-37 (Marcus 12 28-34)

De tien geboden, die we uit het oude testament overgeleverd hebben gekregen, beschrijven heel duidelijk wat God bedoelt.10 simpele, duidelijke en voor iedereen begrijpelijke gedragsregels.

Dat was waar Mozes mee aan kwam zetten, twee stukken steen waren groot genoeg om ze op te schrijven. Niet te veel, en niet te weinig. En bovendien makkelijk te onthouden.

Mozes zegt dan ook tegen zijn mensen: “De geboden die ik u geef zijn niet te zwaar voor u, sla ze op in uw hart.”

Dat laatste is de essentie, de kern van de lezingen van vandaag, het gaat niet om het uit het hoofd leren van die regels, maar het gaat er om ze in je hart op te nemen, het gaat niet om het weten, maar om het geweten.

Tien regeltjes, die kan ik nog wel onthouden, daar kan ik nog mee uit de voeten.Niet dat de rest van de Heilige Schrift overbodige luxe is geworden, nee dat bedoel ik zeker niet te zeggen.

Maar ik denk wel dat Mozes gelijk heeft, dat je die 10 regels in je hart moet bewaren en moet gebruiken bij alles wat je verder doet.

Ook bij het lezen in de bijbel is Iets wat je met je hart moet doen, met je gevoel, dat is vaak heel wat moeilijker dan het simpel naleven van geschreven regels.

Je moet er bij blijven nadenken, het doet een beroep op je eigen persoonlijke verantwoordelijkheid.En daar zit hem nu de moeilijkheid. Ook voor de mensen die de schrift van binnen en buiten kennen.

Aan Jezus wordt in het evangelie van vandaag de vraag voorgelegd; “Meester, wat moet ik doen om het eeuwige leven te verwerven?”. Een vraag die in Jezus’ tijd heel goed te begrijpen is, want de joodse traditie kende 623 geboden en verboden op religieus, cultureel en sociaal gebied.

De Schriftgeleerden stelden al die 623 geboden op een lijn, waardoor de doorsnee Jood nauwelijks nog wist waar hij aan toe was. Dat was een beetje meer dan de tien regels dieMozes mee naar beneden heeft genomen.

Ook vandaag hebben we allemaal kerkelijke wetten en regels waardoor je de bomen in het bos soms niet meer ziet. Mag je nu wel of niet fietsen op zondag, of vis eten op vrijdag, wanneer mag je wel en wanneer mag je niet deelnemen aan het avondmaal of de communie?

Allemaal regels, regels, die je terug kunt vinden in de bijbel, regels die soms het leven van een mens danig in de war kunnen gooien.Regels waarmee de Schriftgeleerden, de theologen van vandaag nog dagelijks aan het stoeien zijn.

Dat omgaan met die regels is het onderwerp van discussie tussen de Schriftgeleerde en Jezus in de evangelielezing van vandaag. Ook toen waren er verschillende stromingen binnen de joodse traditie, net als nu binnen de christelijke

Wij hebben Katholieken, Hervormden, Gereformeerden en nog een heleboel meer groepen christenen, die allemaal in grote lijnen wel het zelfde denken, maar toch in de uitvoering van de kleine lettertjes soms nog ver van elkaar staan.

Vaak worstelen ook wij nog met de vraag van de Schriftgeleerde uit het evangelie van vandaag: “Heer wat moet ik hier op aarde doen om later in de hemel te mogen komen”.

Het antwoord op die vraag is simpel, heel eenvoudig: Bemin God, en je naaste en jezelf.

Blijkbaar weet de Schriftgeleerde precies wat er bedoeld wordt met God en met jezelf.Dat is ook niet zo verwonderlijk, want er is maar een God en er is ook maar een “jezelf”.

Maar daar waar het gaat om je naaste, daar wordt het wat moeilijker, we leven met miljarden in onze wereld.Vandaar ook de tweede vraag van de Schriftgeleerde:”Wie is mijn naaste?

“Bemin God, en je naaste en jezelf.

Johannes zet er vervolgens in zijn hoofdstuk 4 vers 20 nog een vette streep onder; “iemand die zegt dat Hij God liefheeft, terwijl hij zijn broeder haat is een leugenaar.

Jezus geeft in het evangelie een voorbeeld in plaats van een duidelijke definitie van het begrip naaste.

Het bekende verhaal van de barmhartige Samaritaan.

Net zo als bij ons vandaag de dag waren er in Israël verschillende kerkelijke stromingen.In het verhaal van de Samaritaan komen er twee aan bod.:De joden uit Juda en de Samaritanen uit Samaria.

Zeg maar rustig verschillende kerken, een geloof, maar verschillende regels.De mensen uit Juda waren heel erg trouw aan de letter van de wet; de mensen uit Samaria gingen wat makkelijker, wat losser met de wet om.

De Samaritanen werden daarom door de joden als onrein bestempeld, mensen waarmee je je niet mee moest bemoeien, mensen met een verkeerde leer.

De Joden en Samaritanen leefden op gespannen voet met elkaar, die waren nog niet wat wij tegenwoordig noemen “Samen op weg”.

De levieten vormden een aparte groep binnen de joodse gemeenschap, zij stamden af van Levi en hadden geen eigen grondgebied. Wel hadden zij een specifieke taak in de tempel, zij waren een soort assistent van de joodse priester, maar mochten door hun afstamming zelf geen priester worden.Een van de joodse regels was dat priesters en levieten geen doden mochten aanraken, ze werden daardoor onrein volgens de joodse wet.

De Samaritanen deden aan dat soort regels niet mee, en daarom was er een sfeer van haat en nijd tussen die twee kerken

Jezus geeft in dat licht een prachtig voorbeeld aan de joodse Schriftgeleerde.Want volgens de letter van de wet, volgens de letter van Gods woord lieten de priester en de leviet een man gewoon aan zijn lot over.

Hij lag half dood aan de kant van de weg, en stel je nu eens voor dat ie niet half, maar helemaal dood zou zijn, of tijdens het helpen dood zou gaan, dat zou de carrière van de priester en van de leviet tot een einde zijn gekomen.

Dan waren ze onrein geworden. Jezus laat op een hele mooie manier zien dat je de regels met je hart moet beleven.

Het zal voor de priester en leviet best wel een hard gelach zijn geweest, om iemand zomaar te laten liggen. Misschien hebben ze wel in het volgende dorp om hulp gevraagd, om de man te helpen, dat vermeldt het verhaal niet.

De Samaritaan keek niet naar de regels, maar luisterde naar zijn hart en hielp de man.Je kan zo iemand toch moeilijk laten liggen en dood laten gaan, dat kan je toch niet op je geweten hebben? Zal hij hebben gedacht.

In het verhaal wordt niet verteld bij wat voor groep het slachtoffer hoorde, bij de Joden of bij de Samaritanen, maar gelet op de plaats van de roofoverval moet het wel een Jood geweest zijn die daar lag.

Aan het eind van het verhaal over de Samaritaan stelt Jezus de Schriftgeleerde met wie hij zit te discussiëren een vraag.:”Wie van deze drie lijkt u de naaste te zijn van de man die in de handen van de rovers is gevallen de priester, de leviet of de Samaritaan?”

De mensen die zich strikt aan de regels van hun geloof houden, of diegene die met de regels niet zo strikt omgaat, wie komt er nu in de hemel van die drie, wie weet er nu werkelijk wat er in de wet geschreven staat? Wie voldoet aan de basis eisen: Bemin God, en je naaste en jezelf.

Het antwoord van de Schriftgeleerde is duidelijk: “Diegene, die barmhartigheid betoond heeft.”

Jezus is het er helemaal mee eens. Regels zijn nodig om met elkaar om te kunnen gaan, als ze maar niet het leven onmogelijk maken, als ze maar niet de essentie van onze relatie met God, met ons zelf en met onze naaste belemmeren.Dat wil Jezus ons met deze parabel duidelijk maken.

Het is goed, dat er verschillende christelijke kerken zijn, verschillende tradities, maar het mag nooit leiden tot verdeeldheid en verdriet.Samen op weg, ieder met zijn eigen identiteit, maar wel samen.

En ook ieder met zijn eigen verantwoordelijkheid. Niet de regels en wetten moeten onze leidraad zijn, maar vooral ons hart, ons geweten.

Een tijdje geleden werd ik benaderd door een parochiaan van onze parochie. Hij had een probleem. Zijn verloofde was hervormd en ze wilden gaan trouwen, ieder met behoud van zijn eigen identiteit, zijn eigen kerkelijke traditie.De families waren niet helemaal blij met de situatie, vooral zijn vader had nog al wat moeite met de idee.

Ze waren alle twee actief bezig met hun geloof en door hun relatie ook nieuwsgierig geworden naar elkaars kerkelijke tradities en gewoonten.Vandaar dat hij met z’n verloofde was meegegaan naar belijdenis catechisatie

Hij was daar opgenomen in de groep en op Pinksteren zou de grote dag komen, belijdenis ten overstaan van de hele gemeente.Maar ja, hij was katholiek en wilde dat ook blijven maar aan de andere kant wilde hij ook zijn jaar catechisatie afronden

Voor de dominee van de gemeente van zijn verloofde geen probleem en ook voor mij geen probleem.We begrepen beiden precies wat dat jonge stel graag wilde.Maar toen kwamen de regeltjes….

De wetjes, die er voor zorgen dat we allemaal fijn uit elkaar gehouden worden.Met een beetje creativiteit hebben we er een mouw aan kunnen passen, op een voor iedereen bevredigende manier.We hebben meer naar ons geweten geluisterd, dan naar de regels.

Tijdens een prachtige viering op pinkstermorgen hebben we de boel een beetje door elkaar een gehusseld.Die katholieke jongen hernieuwde zijn doopbelofte en zijn verloofde deed belijdenis. Samen met de dominee heb ik die twee de zegen mogen geven.De overige uit de groep belijdeniscatechisanten maakten daar bij een kruisteken, als teken van verbondenheid en solidariteit met elkaar.

Zo kan het ook. Katholieken, Hervormden en gereformeerden samen met elkaar. Over de grenzen van de regels heen. Heel wat beter dan die priester en die leviet deden met dat slachtoffer van die roofoverval. Ze lieten hem links liggen, dat moest van de regels.

Zo was het vroeger ook met de kerken. Samen? dat kan niet, dat mocht niet, daar zat de duivel tussen.

Luister naar de heilige schrift als naar iemand waar je van houdt, luister naar Gods woord met aandacht en probeer de positieve kant er van op te nemen, laat je relatie met God niet over aan de dominee, of aan de pastoor.

Sluit Gods woord in je hart, en wees barmhartig. Dat is de boodschap van vandaag. En je naaste?Dat is iedereen die je nodig heeft. Zelfs als is diegene van een andere kerk, of van een andere cultuur, of leeft naar andere regels, normen en waarden.De Samaritaan zorgde voor een vreemde die in nood was, zo maar, zonder regels, maar wel met zijn hart.Het is een mooi verhaal, het verhaal van de Samaritaan, een verhaal om in je hart op te slaan.Een hulpmiddel om te komen tot eeuwig leven.